Hechting van pasgeborenen

Ik werk als kraamverzorgster op een  kraamafdeling in  het ziekenhuis, hierdoor ben ik bevoorrecht om regelmatig het prille begin van de geboorte mee te maken en schreef  ooit eerder iets over deze bijzondere gebeurtenis ( te vinden bij moederschap: de geboorte) . Maar nu wil ik iets delen over het 1e moment van kennis maken van moeder en kind omdat dit zo enorm belangrijk is voor de ontwikkeling van het kind.

De informatie komt van een boeiende lezing van professor Melly Oitzil, die d.m.v. verschillende wetenschappelijk onderzoeken het belang van hechting van een pasgeborene heeft onderzocht en haar kennis graag doorgeeft op dit gebied.

Ik heb een kleine samenvatting gemaakt van datgene wat ze heeft verteld op een bijeenkomst rond mijn vakgebied.

 

Het gedrag voor hechting is aangeboren.

Hechting zelf is een leerproces dat al begint in baarmoeder en zich bij pasgeborenen snel verder ontwikkelt door invloeden uit de omgeving.

Geur en tast zijn na de geboorte de meest ontwikkelde zintuigen.

Aanraken – aaien, strelen en huidcontact – reguleert lichaamsfuncties en de ontwikkeling van de hersenen.

In bepaalde ontwikkelingsfasen is er een grotere gevoeligheid voor stress.

Voorspelbaar gedrag van moeder/verzorgers is daarin van groot belang.

 

Natuurlijke geuren van de moeder zijn belangrijk voor het gedrag van de baby

Pasgeborenen:

–       ze hebben een voorkeur voor bepaalde geuren: vruchtwater, geur van de moeder(melk)

zuigreflex en oriëntatie naar de geur toe ( zullen dus gemakkelijker de borst willen pakken als deze ruikt naar borstvoeding of vruchtwater)

– kunnen nieuwe geuren leren: bijv. kamillegeur, die met de borst van de moeder wordt geassocieerd, kamille in bijv  zalfjes voor de borst . Alle geuren, die met de moeder geassocieerd werden, zijn voor de baby een signaal voor veiligheid.

 

Sensitieve periode voor het leren van hechting vanaf de geboorte tot dag 9.

Bij knaagdieren is de periode van hechting tot dag 9. Bij de mens gaat de periode van hechting verder door, maar de  start wordt in deze eerste dagen na de geboorte gelegd.

De hersenen van de baby bepalen het gedrag. Hersenen zijn nog in ontwikkeling, daarom kan zelfs een geur in combinatie met onaangename prikkels voor toenadering zorgen!
In het belang van de pasgeborene is de hechting aan de bron van voedsel en warmte  via huidcontact.

 

In de eerste levensdagen en -jaren zijn de hersenen en het stresssysteem volop in ontwikkeling.

Op bepaalde leeftijden is de activiteit van het stresssysteem laag (weinig stresshormonen), zodat de hersenen zich goed kunnen ontwikkelen.

Een van deze ‘sensitieve fasen’ is in de eerste weken na de geboorte.

 

De frequentie, manier en het patroon (de voorspelbaarheid) van het gedrag van de moeder beïnvloeden en veranderen de ontwikkeling van de hersenen.

 

Slechte leefomstandigheden in de eerste 10 dagen na de geboorte geeft op latere leeftijd

•Verandering van hersencellen en verbindingen

•Meer angst

•Slechter leren

 

Huidcontact zorgt voor:
-stabiele lichaamstemperatuur, hartslag, ademhaling en spijsvertering, rustigere slaap, minder huilen, harder groeien, ervaring van minder pijn van routineprocedures.

-Huidcontact heeft positieve effecten op de neurofysiologische aanpassingen van de pasgeborene aan de postnatale omgeving.

-Baby’s met veel huidcontact vertonen met 3, 6 en 12 maanden betere reacties op spannende prikkels, verkennen hun omgeving intensiever, spelen meer en zijn alerter op sociale prikkels. Cognitieve en sociaal emotionele ontwikkeling zijn gevorderd.

-Pasgeborenen beseffen (leren) dat hun eigen reactie samenhangt met de reactie van de verzorger.

 

Samenvatting:

•Geurwaarneming is bij pasgeborenen goed ontwikkeld. Geuren worden al in de baarmoeder geleerd.

•Direct na de geboorte kunnen nieuwe geuren in samenhang met voeding en aanraking worden aangeleerd.

•Leren van geuren op zo’n jonge leeftijd komt bij alle zoogdieren voor. Het is enorm belangrijk voor het overleven van de pasgeborenen en het is het ‘startpunt’ voor hechting.

•In de ‘sensitieve fasen’ van de ontwikkeling wordt het stresssysteem in toom gehouden door aanraking: huidcontact bevordert groei, sociaal-emotionele hechting en hersenfuncties.

•De voorspelbaarheid van het gedrag van de moeder/verzorgers is voor de baby extreem belangrijk.

•Uit dieronderzoek blijkt dat weinig aanraking in de eerste levensdagen de oorzaak is van gedrags- en emotionele stoornissen op latere leeftijd.

 

Wetenschappelijke bevindingen praktijk?

•Moeders en verzorgers er bewust van maken dat

-‘super-hygiëne’ en ontsmettingsmiddelen averechts werken voor de pasgeboren baby.

-de eigen lichaamsgeur en vooral hetzelfde eten als tijdens de zwangerschap het begin van borstvoeding vergemakkelijken.

•Baby’s kunnen geuren die voorkomen in combinatie met voeding en aanraking snel leren.

•Deze kennis kan ook toegepast worden bij flesvoeding of de overgang van borst- naar flesvoeding.

•Een rigide volgorde van handelingen, zonder abrupte en veelvoudige onderbrekingen zorgt voor rust en voorspelbaarheid.

•Aanraking is van enorm belang voor de ontwikkeling van lichaam en hersenen. Daarom: – het huidcontact tussen pasgeborenen en moeder/verzorger intensiveren.

 

Veel van deze dingen zullen misschien vanzelf gaan als je een lieve klein baby ziet of vast hebt.  Maar helaas kom ik in mijn werk ook veel mensen tegen die deze dingen niet hebben mee gekregen  of hebben geleerd en daarom vind ik het belangrijk dit door te geven zodat er bij de start van een zo bijzondere gebeurtenis de kleine baby’s  op een goede wijze zullen/kunnen en mogen ontwikkelen.

 

Met dank aan Melly Oitzil (Professor Cognitive Neurobiology)

https://www.lumc.nl/con/2005/225833/110201010802313